Cách trồng khoai lang không bị hà hiệu quả nhất là làm tốt 4 việc: chọn hom sạch, lên luống cao và vun kín củ, giữ đất đủ ẩm để không nứt, luân canh kết hợp diệt bọ hà sớm. Chi tiết từng bước sẽ được KT Nuôi Trồng hướng dẫn qua bài viết sau. Đừng bỏ lỡ!

Khoai lang bị hà là gì?
Khoai lang bị hà là hiện tượng củ bị ấu trùng bọ hà (tên khoa học Cylas formicarius) đục thành đường hầm, khiến ruột thâm đen, có mùi hôi và vị đắng nên không ăn được. Vào vụ khô hạn, sâu hà có thể làm hao hụt 30 đến 50% sản lượng.
Để phòng trừ kịp thời, bạn cần nhận biết được bọ hà và những dấu hiệu sớm trên củ.
Đặc điểm nhận biết bọ hà
Bọ hà trưởng thành dài khoảng 6 đến 8 mm, hình dáng giống con kiến, đầu và cánh màu xanh đen bóng, ngực màu đỏ nâu. Bọ bay yếu, chủ yếu bò theo khe nứt của đất xuống củ để đẻ trứng, sâu non màu trắng sữa sống bên trong củ nên rất khó phát hiện.

Dấu hiệu củ khoai bị hà
Bạn có thể nhận biết ruộng khoai đã nhiễm hà qua các dấu hiệu sau:
- Vỏ củ có nhiều lỗ nhỏ, xung quanh lỗ thâm đen;
- Gốc thân sát mặt đất sưng to và nứt dọc;
- Bổ củ thấy nhiều đường hầm chứa phân sâu;
- Củ có mùi hắc, nấu chín có vị đắng.
5 nguyên nhân khiến khoai lang bị hà
Khoai lang thường bị hà nặng khi bọ hà tiếp cận được củ, phổ biến nhất ở vụ khô hạn khi đất nứt làm lộ củ. Các nguyên nhân chính gồm:
- Dùng hom giống đã nhiễm trứng hoặc sâu non;
- Đất khô và nứt nẻ làm củ lộ ra;
- Trồng khoai liên tục nhiều vụ trên cùng một ruộng;
- Không dọn sạch dây và củ sót của vụ trước;
- Thu hoạch muộn, để củ quá lứa trong đất.

Cách trồng khoai lang không bị hà hiệu quả
Cách trồng khoai lang không bị hà hiệu quả nhất là chặn bọ hà ngay từ khâu chuẩn bị, vì khi sâu non đã vào củ thì thuốc rất khó xử lý. Bạn nên áp dụng đồng thời 7 biện pháp sau.
Chọn thời vụ phù hợp
Thời vụ phù hợp giúp giai đoạn phình củ tránh cao điểm nắng hạn, lúc bọ hà sinh sôi mạnh nhất. Lịch trồng tham khảo:
- Miền Bắc: Vụ đông trồng cuối tháng 9 đến đầu tháng 10, vụ xuân trồng tháng 1 đến tháng 2;
- Miền Trung: Vụ đông xuân trồng tháng 12 đến tháng 1, vụ hè thu trồng tháng 4 đến tháng 5;
- Miền Nam: Trồng cuối mùa mưa, khoảng tháng 10 đến tháng 12, cần chủ động nước tưới cho mùa khô.
Chọn và xử lý hom giống sạch
Hom giống sạch giúp ngăn trứng và sâu non theo hom vào ruộng mới. Bạn nên chọn đoạn ngọn dài 25 đến 30 cm từ ruộng khỏe, không dùng đoạn gốc vì bọ hà hay đẻ trứng ở đây. Trước khi trồng, ngâm hom trong chế phẩm nấm xanh Metarhizium khoảng 15 đến 30 phút rồi để nơi râm mát 1 đến 2 ngày cho se vết cắt.
Làm đất và lên luống cao
Luống cao giúp củ nằm sâu trong đất, ít bị lộ khi đất nứt nên bọ hà khó tiếp cận. Các việc cần làm:
- Cày sâu 25 đến 30 cm, phơi ải 7 đến 10 ngày;
- Bón vôi bột 300 đến 500 kg/ha để khử chua;
- Lên luống rộng 1 đến 1,2 m, cao 35 đến 40 cm.
Bón phân cân đối
Bón phân cân đối, nhất là đủ kali, giúp củ chắc, vỏ dày và ít bị bọ hà gây hại hơn. Lượng phân cho 1 ha khoảng 8 đến 10 tấn phân chuồng hoai, 100 đến 150 kg urê, 200 đến 300 kg lân và 150 đến 200 kg kali, chia như sau:
- Bón lót: Toàn bộ phân chuồng, phân lân cùng 1/3 lượng đạm và kali;
- Bón thúc lần 1: Sau trồng 20 đến 25 ngày, bón 1/3 lượng đạm và kali;
- Bón thúc lần 2: Sau trồng 40 đến 45 ngày, bón hết phần còn lại.
Tưới nước giữ ẩm, tránh nứt đất
Giữ ẩm đất là yếu tố then chốt để trồng khoai lang không bị hà, vì đất nứt chính là đường để bọ hà xuống củ. Từ ngày 60 đến ngày 90 sau trồng, bạn cần giữ độ ẩm đất khoảng 70 đến 80%, có thể tưới ngập 1/2 rãnh trong 2 đến 3 giờ rồi tháo cạn.

Vun gốc và lấp kín củ
Vun gốc kín củ giúp ngăn bọ hà đẻ trứng lên củ. Bạn nên vun 2 đến 3 lần:
- Lần 1: Sau trồng 20 đến 25 ngày, kết hợp bón thúc;
- Lần 2: Sau trồng 40 đến 45 ngày, vun cao kín gốc;
- Lần 3: Khoảng 60 ngày sau trồng, lấp kín vết nứt và củ lộ.
Luân canh và vệ sinh đồng ruộng
Luân canh khoai lang với lúa nước là cách cắt vòng đời bọ hà hiệu quả nhất, vì ruộng ngập nước diệt phần lớn sâu non và nhộng trong đất. Nơi không trồng được lúa có thể luân canh với ngô hoặc lạc. Sau thu hoạch, cần gom sạch dây, củ sót và cây họ bìm bìm mọc dại quanh ruộng.
Quy trình trồng khoai lang không bị hà
Quy trình trồng khoai lang không bị hà gồm 7 bước, kéo dài khoảng 3 đến 4 tháng tùy giống:
- Làm đất, bón vôi và lên luống cao 35 đến 40 cm;
- Chọn hom ngọn 25 đến 30 cm, ngâm xử lý và để se vết cắt;
- Đặt hom nghiêng, vùi 2/3 hom, cách nhau 25 đến 30 cm;
- Tưới đẫm sau trồng, giữ ẩm đều trong 2 tuần đầu;
- Bón thúc và vun gốc vào ngày 20 đến 25 và ngày 40 đến 45;
- Kiểm tra gốc thân hằng tuần, đặt bẫy khi thấy bọ hà;
- Thu hoạch sau 90 đến 120 ngày, khi lá gốc chuyển vàng.
Hướng dẫn xử lý khi khoai lang đã bị hà
Khi ruộng khoai lang đã có hà, bạn cần kết hợp bẫy bọ trưởng thành, dùng chế phẩm sinh học và thu hoạch sớm để hạn chế thiệt hại, vì củ đã bị đục thì không thể phục hồi. Tùy mức độ nhiễm, bạn có thể áp dụng các cách sau:
- Dùng bẫy pheromone: Đặt khoảng 10 đến 20 bẫy cho mỗi ha để dẫn dụ bọ hà đực, giảm lượng trứng trong ruộng;
- Dùng chế phẩm sinh học: Trộn nấm trắng Beauveria hoặc nấm xanh Metarhizium với phân chuồng để bón, hoặc pha nước tưới gốc, nên dùng sớm vì tác dụng đến sau 7 đến 10 ngày;
- Dùng thuốc bảo vệ thực vật đúng cách: Chỉ dùng thuốc được phép cho khoai lang, đúng liều trên nhãn và tuân thủ thời gian cách ly, lưu ý thuốc chủ yếu diệt bọ trưởng thành chứ khó diệt sâu non trong củ;
- Thu hoạch sớm và loại bỏ củ bị hà: Thu sớm 1 đến 2 tuần nếu củ đã đủ lớn, tách riêng củ bị hà để tiêu hủy.

So sánh biện pháp phòng trừ sâu hà khoai lang
Không có biện pháp phòng trừ sâu hà khoai lang nào triệt để khi dùng riêng lẻ, hiệu quả cao nhất là kết hợp nhiều biện pháp. Bảng so sánh cụ thể:
|
Biện pháp |
Hiệu quả | Chi phí | Mức độ an toàn |
Phù hợp với |
|
Canh tác (luống, vun, tưới) |
Cao, là nền tảng phòng hà | Thấp | Rất an toàn | Mọi quy mô |
| Luân canh | Rất cao, cắt vòng đời bọ hà | Thấp | Rất an toàn |
Vùng có ruộng lúa nước |
|
Bẫy pheromone |
Khá, giảm mật độ bọ hà | Trung bình | An toàn | Ruộng diện tích lớn |
| Chế phẩm sinh học | Khá, tác dụng chậm nhưng bền | Trung bình | An toàn |
Trồng hữu cơ, vườn nhà |
|
Thuốc hóa học |
Nhanh với bọ trưởng thành, kém với sâu non | Trung bình đến cao | Thấp, cần thời gian cách ly |
Ruộng nhiễm hà nặng |
Câu hỏi thường gặp về cách trồng khoai lang không bị hà
Khoai lang bị hà có ăn được không?
Không nên ăn khoai lang bị hà, vì củ bị đục tiết ra chất gây đắng ipomeamarone, nấu chín vẫn không mất và có thể gây hại nếu ăn nhiều.
Giống khoai lang nào ít bị hà?
Hiện chưa có giống kháng hà hoàn toàn, các giống củ đâm sâu và thời gian sinh trưởng ngắn thường ít bị hà hơn.
Bao lâu thì thu hoạch khoai lang để tránh hà?
Khoai lang thường thu hoạch sau 90 đến 120 ngày tùy giống, khi lá gốc chuyển vàng, không nên để quá lứa.
Ruộng ngập nước có diệt được bọ hà không?
Có, ngâm ruộng ngập nước khoảng 7 đến 10 ngày sau thu hoạch giúp diệt phần lớn sâu non và nhộng trong tàn dư củ.
>>> CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM:
- Cách trồng khoai lang thủy sinh đơn giản Xanh Tốt tại nhà
- Kỹ thuật trồng khoai môn cho củ to năng suất Cao
- Cách trồng đỗ đen Sai Quả cho năng suất cao từ A-Z
Cách trồng khoai lang không bị hà chỉ cần bạn làm đúng 4 việc: chọn hom ngọn sạch, lên luống cao và vun kín củ, giữ đất đủ ẩm, luân canh kết hợp diệt bọ hà từ đầu vụ. Nhờ đó, ruộng khoai cho củ đẹp, ruột chắc và ít hao hụt. Đừng quên theo dõi https://kienthucnuoitrong.com/ để cập nhật thêm nhiều kỹ thuật trồng cây lấy củ hữu ích bạn nhé.



