Kỹ thuật trồng gấc đạt năng suất cao phụ thuộc vào 4 việc chính: chọn giống có đủ cây đực để thụ phấn, làm giàn chắc chắn, bón phân đúng giai đoạn và giữ đủ ẩm khi cây ra hoa. Thiếu cây đực hoặc để đất khô lúc ra hoa, giàn gấc vẫn xanh tốt nhưng rất ít trái. Cùng KT Nuôi Trồng tìm hiểu chi tiết từng bước từ chọn giống đến thu hoạch qua bài viết sau nhé.

Cây gấc là cây gì và vì sao nên trồng tại nhà?
Cây gấc (tên khoa học Momordica cochinchinensis) là cây dây leo lâu năm thuộc họ Bầu bí, có hoa đực và hoa cái nằm trên 2 cây riêng biệt. Một gốc gấc chăm sóc tốt có thể cho trái khoảng 15 – 20 năm, mỗi năm thu 1 vụ vào mùa đông.
Trồng gấc tại nhà mang lại nhiều lợi ích thiết thực:
- Màng đỏ quanh hạt giàu lycopen và beta caroten;
- Trái dùng nấu xôi, làm dầu gấc, nước ép, nhất là dịp Tết;
- Giàn gấc tạo bóng mát cho sân, lối đi, hàng rào;
- Gấc nếp chín cuối năm thường bán được giá cao.
Chọn giống gấc phù hợp
Gấc nếp là giống được trồng phổ biến nhất vì trái to, cơm dày, màng hạt đỏ thẫm, cho màu đẹp khi nấu xôi. Nếu trồng để bán hoặc muốn thu nhiều đợt, bạn có thể cân nhắc gấc Thái, còn gấc tẻ chỉ nên trồng khi không có giống nếp.
So sánh gấc nếp, gấc tẻ và gấc Thái
Bảng dưới đây giúp bạn so sánh nhanh 3 giống gấc phổ biến:
|
Tiêu chí |
Gấc nếp | Gấc tẻ |
Gấc Thái |
|
Hình dáng trái |
Tròn, nặng khoảng 1 – 2 kg | Thuôn dài, nặng khoảng 0,5 – 1 kg | Tròn dài, có thể đạt 2 – 3 kg |
| Gai | To, thưa, mềm | Nhỏ, nhọn, dày |
Thấp, thưa |
|
Độ dày cơm |
Dày | Mỏng | Dày |
| Màu ruột | Đỏ thẫm | Đỏ cam nhạt |
Đỏ tươi |
|
Năng suất |
Khá cao | Thấp | Cao |
| Mùa vụ | Tháng 10 đến tháng 2 năm sau | Cùng thời điểm gấc nếp |
Có thể ra trái nhiều đợt trong năm |
Phân biệt cây gấc đực và cây gấc cái
Cây gấc là cây đơn tính khác gốc, hoa đực và hoa cái mọc trên 2 cây riêng, vì vậy vườn chỉ có cây cái sẽ ra hoa nhưng không đậu trái. Người trồng thường bố trí khoảng 1 cây đực cho 10 cây cái, trồng xen đều trong vườn.
Cách nhận biết khi cây ra hoa:
- Hoa cái: Có bầu nhụy nhỏ giống trái gấc non ngay dưới cánh hoa;
- Hoa đực: Không có bầu nhụy, cuống dài, có lá bắc lớn ôm nụ;
- Cây giâm từ cành cây cái đã cho trái: Chắc chắn là cây cái.

Thời vụ và mật độ trồng gấc
Thời vụ trồng gấc ở miền Bắc tốt nhất vào tháng 2 – 3 dương lịch, còn miền Nam và Tây Nguyên nên trồng đầu mùa mưa, khoảng tháng 5 – 6. Trồng đúng thời vụ giúp cây con bén rễ nhanh và giảm tỷ lệ chết.
Khoảng cách phổ biến là 3 – 4 m giữa các cây và 4 – 5 m giữa các hàng, tương đương khoảng 50 – 80 gốc trên 1.000 m². Vườn nhà chỉ cần vài gốc cái và ít nhất 1 gốc đực.
Cách nhân giống gấc
Giâm cành là cách nhân giống gấc phổ biến nhất vì cây cho trái sớm, giữ đặc tính cây mẹ và chọn đúng cây cái. Gieo hạt rẻ, dễ làm nhưng cây ra trái chậm và chỉ biết đực hay cái khi ra hoa, phù hợp khi cần thêm cây đực.
Giâm cành gấc
Quy trình giâm cành gấc:
- Bước 1: Cắt cành bánh tẻ khỏe dài khoảng 40 cm, có 2 – 3 đốt trở lên;
- Bước 2: Bôi vôi 2 đầu vết cắt để hạn chế nấm bệnh;
- Bước 3: Cắm nghiêng hom vào giá thể gồm đất, phân chuồng hoai, trấu, mùn cưa, sâu khoảng 10 cm;
- Bước 4: Để nơi râm mát, tưới ẩm hằng ngày, sau 2 – 3 tuần hom ra lộc.
Trồng gấc bằng hạt
Quy trình gieo hạt gấc:
- Bước 1: Chọn hạt mẩy từ trái chín to, rửa sạch màng đỏ, hong khô;
- Bước 2: Ngâm hạt trong nước ấm 40 – 45 độ C khoảng 12 – 24 giờ;
- Bước 3: Ủ trong khăn ẩm hoặc cát ẩm đến khi nứt nanh, khoảng 7 – 15 ngày;
- Bước 4: Gieo vào bầu đất sâu 2 – 3 cm, chăm đến khi cây có 4 – 5 lá thật.
Kỹ thuật trồng cây gấc con ra đất
Cây gấc con nên được trồng khi cao khoảng 70 cm, vào ngày râm mát hoặc chiều tối. Hố trồng cần chuẩn bị trước khoảng 1 tháng ở nơi cao ráo, vì gấc rất kỵ úng gốc.
Các bước trồng cây gấc con:
- Bước 1: Đào hố sâu khoảng 50 cm, rắc vôi bột dưới đáy;
- Bước 2: Trộn phân hữu cơ hoai với đất mặt, lấp vào hố, ủ 1 tháng;
- Bước 3: Xé túi bầu, đặt cây vào giữa hố, lấp đất và nén chặt gốc;
- Bước 4: Tưới đẫm, cắm cọc giữ cây và che bóng vài ngày đầu.
Lưu ý khi trồng:
- Tưới 2 lần mỗi ngày trong tuần đầu;
- Không trồng ở nơi trũng, đọng nước;
- Vun gốc cao 10 – 15 cm để thoát nước;
- Chọn vị trí nhận nắng ít nhất 6 giờ mỗi ngày.

Cách chăm sóc cây gấc từ lúc trồng đến khi thu hoạch
Chăm sóc cây gấc tập trung vào 4 việc: làm giàn, tưới nước, bón phân và thụ phấn. Giai đoạn ra hoa và nuôi trái quyết định trực tiếp năng suất, vì thiếu nước hoặc thiếu phấn lúc này đều khiến hoa rụng, trái nhỏ.
Làm giàn cho gấc leo
Giàn gấc nên làm ngay sau khi trồng, cao khoảng 1,8 – 2 m, trụ bằng tre, cột bê tông hoặc gỗ tạp. Mặt giàn đan cành tre hoặc căng lưới dây thép, dây cước với mắt lưới 40 x 40 cm. Khi dây dài khoảng 1 m, cắm cọc dẫn ngọn lên giàn và tỉa bớt chồi gốc.
Tưới nước và làm cỏ
Đất trồng gấc cần giữ độ ẩm khoảng 70 – 80%, nhất là khi ra hoa và nuôi trái. Mùa khô tưới 2 – 3 ngày 1 lần, mùa mưa khơi rãnh thoát nước để tránh thối rễ. Định kỳ làm cỏ, xới nhẹ quanh gốc cho đất tơi xốp.
Bón phân cho gấc
Cây gấc cần bón lót 1 lần và bón thúc 3 đợt mỗi năm, lượng phân tham khảo cho 1.000 m² như sau:
|
Giai đoạn |
Loại phân | Liều lượng |
Cách bón |
|
Bón lót |
Phân hữu cơ hoai mục | 50 – 70 kg | Trộn đất mặt, lấp hố, ủ 1 tháng trước khi trồng |
| Thúc đợt 1 (đầu mùa mưa) | NPK 20-20-15 | 20 – 30 kg |
Rạch rãnh vành khăn sâu 10 cm, cách gốc 25 – 30 cm, rải phân, lấp đất, tưới |
|
Thúc đợt 2 (giữa mùa mưa) |
NPK 20-20-15 | 20 – 30 kg | Như đợt 1 |
| Thúc đợt 3 (trước ra hoa 1 tháng) | NPK 17-7-17 | 20 – 30 kg |
Như đợt 1, bổ sung kali nuôi hoa và trái |
Thụ phấn nhân tạo cho gấc
Thụ phấn nhân tạo giúp gấc tăng tỷ lệ đậu trái rõ rệt, nhất là khi vườn ít ong bướm hoặc cây đực ở xa. Nên làm vào buổi sáng, khoảng 7 – 9 giờ, khi hoa vừa nở.
Cách thụ phấn cho gấc:
- Bước 1: Dùng bông ướt quét lấy phấn trên nhị hoa đực vừa nở;
- Bước 2: Chấm phấn lên đầu nhụy hoa cái;
- Bước 3: Đánh dấu hoa, sau 5 – 7 ngày bầu nhụy lớn dần là đã đậu trái.

Sâu bệnh hại thường gặp trên cây gấc
Cây gấc ít sâu bệnh hơn nhiều cây họ Bầu bí khác, nhưng vẫn thường gặp ruồi đục quả, rệp, bọ xít, sâu ăn lá và các bệnh thán thư, phấn trắng, thối gốc. Nên ưu tiên biện pháp sinh học để trái an toàn khi dùng làm thực phẩm.
|
Sâu bệnh |
Dấu hiệu |
Cách phòng trị |
|
Ruồi đục quả |
Trái có vết chích, thịt thối, có dòi | Bao trái non, treo bẫy dẫn dụ, tiêu hủy trái hại |
| Rệp | Bám đọt non, lá xoăn, có muội đen |
Phun nước rửa trôi, dùng dầu khoáng hoặc chế phẩm sinh học |
|
Bọ xít |
Chích hút đọt, trái non méo, rụng | Bắt tay sáng sớm, phun chế phẩm sinh học |
| Sâu ăn lá | Lá ăn khuyết, thủng lỗ |
Ngắt lá có ổ trứng, phun chế phẩm Bt |
|
Bệnh thán thư |
Đốm nâu đen lõm trên lá, trái | Tỉa lá già, phun thuốc gốc đồng khi chớm bệnh |
| Bệnh phấn trắng | Lớp bột trắng trên lá, lá vàng khô |
Cắt lá bệnh, phun chế phẩm gốc lưu huỳnh |
|
Thối gốc |
Gốc thâm đen, nhũn, cây héo đột ngột |
Chống úng, bón nấm Trichoderma, nhổ cây bệnh nặng |
Thu hoạch gấc và cắt tỉa dây cho vụ sau
Gấc thường chín từ tháng 10 đến tháng 2 dương lịch năm sau, thu hoạch khi vỏ đỏ cam đều và gai bắt đầu tù. Sau thu hoạch cần cắt dây, nuôi gốc để vụ sau cho nhiều trái hơn.
Thời điểm thu hoạch
Trái gấc đủ chín có vỏ đỏ cam, gai nở to, ấn nhẹ thấy hơi mềm. Dùng kéo cắt cả cuống, tránh giật làm dập trái. Trái hái lúc vừa chuyển màu có thể để chín thêm 2 – 3 ngày, phù hợp khi cần vận chuyển xa.
Cắt dây và nuôi gốc
Quy trình nuôi gốc gấc sau thu hoạch:
- Bước 1: Khoảng cuối tháng 2, khi lá rụng gần hết, cắt dây chừa gốc 40 – 60 cm;
- Bước 2: Đào rãnh quanh gốc, bón phân hữu cơ hoai rồi lấp đất;
- Bước 3: Tưới ẩm cho gốc bật mầm, chọn 2 – 3 mầm khỏe dẫn lên giàn.
Mỗi năm chỉ cắt dây 1 lần. Sau khoảng 3 – 4 năm, gốc gấc to dần và sản lượng tăng rõ.

Câu hỏi thường gặp khi trồng gấc
Vì sao gấc ra hoa nhiều nhưng không đậu trái?
Nguyên nhân phổ biến nhất là vườn không có cây gấc đực cung cấp phấn. Thiếu nước, mưa kéo dài hoặc thiếu kali lúc ra hoa cũng khiến hoa rụng.
Có trồng gấc trong chậu trên sân thượng được không?
Có thể, nếu dùng thùng từ 100 lít trở lên, giá thể thoát nước tốt và giàn chắc chắn. Năng suất thường thấp hơn trồng dưới đất.
Một gốc gấc cho thu hoạch được bao nhiêu năm?
Một gốc gấc được nuôi gốc đúng cách có thể cho thu hoạch khoảng 15 – 20 năm.
Trồng gấc trước nhà có kiêng kỵ gì không?
Dân gian không kiêng kỵ chặt chẽ với cây gấc, màu đỏ của trái còn được xem là may mắn. Tuy nhiên, giàn gấc rậm dễ che sáng, nên ưu tiên trồng ở cổng, hàng rào hoặc hông nhà.
>>> CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM:
- Kỹ thuật trồng khổ qua sai trái cho năng suất Cao
- Cách trồng dưa leo trong chậu Sai Quả dễ thực hiện
- Cách trồng ớt Palermo tại nhà Sai Quả dễ chăm sóc
Áp dụng đúng kỹ thuật trồng gấc, từ chọn giống có cây đực thụ phấn, làm giàn chắc, bón phân theo giai đoạn đến giữ ẩm khi ra hoa, sẽ giúp giàn gấc cho trái to, màng đỏ đẹp và thu hoạch ổn định nhiều năm. Hãy theo dõi KT Nuôi Trồng để tham khảo thêm nhiều kỹ thuật trồng rau ăn quả hữu ích bạn nhé.



